Lướt mạng một lúc là bạn sẽ thấy hàng loạt ảnh nội thất na ná nhau. Đội ngũ bên mình gặp chuyện này khá thường xuyên khi làm việc với chủ nhà. Họ mang đến cả chục tấm ảnh giống hệt nhau, và khi thi công xong thì căn nhà chẳng còn chút gì riêng. Vì vậy, chúng tôi thường quay về với những thứ đã được kiểm chứng qua nhiều thế hệ, đặc biệt là kiến trúc bản địa vùng núi phía Bắc.
Mỗi ngôi nhà ở đây được dựng lên vì một lý do sinh tồn rất rõ ràng. Khí hậu lạnh, mưa nhiều, đường đi hiểm trở. Người xưa đã tìm ra lời giải cho từng vấn đề ấy bằng vật liệu và cách bố trí rất thực tế. Mỗi lần đi khảo sát, chúng tôi lại tự hỏi vì sao một chi tiết lại tồn tại. Câu trả lời thường khiến chúng tôi phải nể phục. Bài viết này sẽ đưa bạn đi qua vài cảm hứng cụ thể, kèm cách áp dụng vào nhà thật.
Nhà trình tường của người Hà Nhì: vật liệu và cách ở
Nhà trình tường là kiểu nhà đắp đất nện thành từng lớp dày. Bức tường gần giống một khối đất nén chặt. Lớp đất dày đến mức hơi nóng ngoài trời khó lọt vào bên trong. Ban ngày nhà mát, ban đêm vẫn giữ được chút hơi ấm.
Mái nấm thường thấy ở vùng này cũng có tác dụng riêng. Mái cong, lợp cỏ hoặc lá dày, giúp nước mưa trượt nhanh xuống đất. Nước không có thời gian thấm vào tường. Có lần đội ngũ chúng tôi đứng dưới mái nấm trong một cơn mưa lớn và quan sát kỹ: nước chảy rất nhanh, không đọng lại chỗ nào. Chi tiết nhỏ ấy khiến chúng tôi càng thêm nể người xưa.
Bài học rút ra khá đơn giản. Hãy ưu tiên vật liệu sẵn có quanh nhà. Đất, đá, gỗ tại chỗ thường bền hơn và hợp khí hậu hơn vật liệu chở từ xa tới. Khi vật liệu đi quãng đường dài, chi phí vận chuyển cộng thêm rủi ro hư hỏng trong lúc di chuyển. Vật liệu địa phương đã quen với thời tiết nơi đó, nên thường ít gặp vấn đề hơn về sau.
Nhà sàn Thái, Mông: tỷ lệ, thông gió, gầm sàn
Nhà sàn nâng cả ngôi nhà lên khỏi mặt đất. Phần gầm trống để gió lưu thông. Gầm sàn cũng giúp hạn chế độ ẩm và giảm bớt côn trùng. Hãy hình dung một buổi chiều mưa phùn ở Điện Biên. Mặt đất ướt sũng, nhưng nhờ gầm sàn thoáng, cả nhà vẫn khô ráo, quần áo phơi không bị mốc.
Cách bố trí không gian chung và riêng cũng đáng học hỏi. Bếp và khu sinh hoạt chung thường nằm ở giữa, phòng ngủ đặt ở hai bên. Ý tưởng này áp dụng được cho nhà phố, chỉ cần khéo tách các lớp không gian. Bạn không cần xây thêm tường lớn, chỉ một lối đi hoặc một bậc nền thấp cũng đủ tạo cảm giác riêng tư.
- Tách khu sinh hoạt chung và khu nghỉ riêng bằng một lối đi hoặc một bậc nền
- Để một khoảng thông gió phía trên cửa sổ
- Giữ tỷ lệ chiều cao vừa phải, tránh cảm giác ngột ngạt
Riêng với nhà phố hẹp, chúng tôi thường gợi ý giữ một giếng trời nhỏ. Dù diện tích không lớn, luồng gió và ánh sáng vẫn đi vào được các tầng trong nhà.
Bảng màu và chất liệu rút ra từ bản làng
Nhìn vào bản làng, bạn sẽ thấy màu sắc khá tiết chế. Gỗ mộc, đá xám, vải thổ cẩm với vài sắc đỏ và chàm. Chúng tôi thường khuyên chủ nhà chọn một màu nền và một điểm nhấn duy nhất. Không gian nhờ vậy mới dễ thở và dễ phối đồ về sau.
Điều quan trọng là đừng biến nhà thành bảo tàng. Một tấm thổ cẩm treo tường đã đủ gợi không khí. Nếu cả căn nhà đầy họa tiết, người ở sẽ mệt rất nhanh. Có một căn nhà phố từng được đội ngũ thiết kế với quá nhiều chi tiết dân tộc, và chủ nhà phải tháo bớt gần một nửa sau vài tháng sinh sống. Bài học ấy khiến chúng tôi cẩn trọng hơn rất nhiều khi tư vấn.
Đi thực tế để ghi chép: cần chuẩn bị gì
Trước khi đi, bạn nên mang theo sổ phác thảo, điện thoại để lưu ảnh tham chiếu và thước dây để đo kích thước cơ bản. Ghi lại tỷ lệ cửa và độ cao sàn sẽ giúp ích rất nhiều khi về vẽ lại. Ảnh chụp dễ bỏ sót chi tiết, còn số đo thì luôn chính xác hơn trí nhớ.
Vậy hỏi chủ nhà thế nào cho lịch sự? Đừng bước thẳng vào nhà. Hãy chào hỏi trước, nói rõ mục đích tham quan và tôn trọng nếu họ không muốn cho chụp. Chúng tôi đã thấy nhiều chuyến đi đẹp hơn chỉ vì một lời xin phép nhẹ nhàng.
Cung đường nên đi để xem kiến trúc bản địa
Các bản làng thường tập trung thành cụm, nên bạn có thể đi theo vòng để tiết kiệm thời gian. Một vòng ngắn quanh Mộc Châu hay Mai Châu đã đủ để thấy sự khác biệt giữa các dân tộc. Mỗi cụm có cách làm mái và cách xếp không gian riêng, và đó chính là phần thú vị nhất khi quan sát.
Nếu bạn muốn có người dẫn đường hiểu ngôn ngữ địa phương và lên lịch gọn gàng, có thể tham khảo hành trình xe máy khám phá Tây Bắc. Khi tự đi đường dài bằng xe máy, bạn cần chủ động về an toàn. Hãy đọc kỹ các lưu ý an toàn khi đi xe máy đường dài trước khi lên đường. Nếu cần thêm ý tưởng thiết kế cho không gian làm việc sau chuyến đi, bạn cũng có thể xem cách thiết kế phòng làm việc lãnh đạo để tham khảo bố cục hợp lý.
Đường đèo dốc và thời tiết đổi nhanh là điều cần lưu ý. Chọn lịch trình vừa sức, tránh đi quá nhiều điểm trong một ngày. Chúng tôi thường để dư thời gian để dừng lại ngắm nhà, vì đôi khi chi tiết đẹp nhất lại nằm ở một ngôi nhà bình thường bên đường.
Áp dụng vào nhà thật: ba chi tiết dễ làm
Nếu chỉ chọn ba chi tiết để bắt đầu, chúng tôi thường đề xuất những thứ dễ làm nhất. Thứ nhất là mảng gỗ ốp tường một phần, không cần ốp hết cả bức tường. Thứ hai là đá thô lát sân hoặc lối đi, vừa bền vừa có chất. Thứ ba là ánh sáng tự nhiên, tận dụng giếng trời hoặc cửa sổ lớn để căn nhà không bị tối.
Về ngân sách, ốp gỗ một mảng thường thấp hơn nhiều so với ốp toàn bộ. Lát đá thô ngoài sân thì giá khác nhau tùy loại đá, nên hỏi báo giá kỹ trước khi quyết định. Chúng tôi chỉ nêu khoảng tham khảo, không có con số chốt cho mọi nơi, vì giá còn phụ thuộc khu vực và đơn vị thi công.
Sai lầm khi bê nguyên phong cách vùng miền vào nhà phố
Sai lầm phổ biến nhất là bỏ qua khí hậu và công năng. Nhà sàn ở núi không giống nhà phố ở thành phố, nên đừng sao chép nguyên xi. Đội ngũ bên mình từng thấy một căn nhà phố đóng kín hết cửa thông gió chỉ để giống nhà sàn. Kết quả là bí và ẩm, phải mở lại gần như toàn bộ.
Lạm dụng chi tiết trang trí cũng là lỗi thường gặp. Thay vì trang trí dày đặc, hãy chọn một hai chi tiết đắt giá và để không gian thở. Khoảng trống chính là thứ làm căn nhà trở nên sang và dễ sống hơn rất nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Mùa nào đi Tây Bắc xem kiến trúc đẹp nhất?
Mùa lúa chín hoặc đầu thu thường cho cảnh đẹp nhất, nhiều bản làng cũng rõ nét hơn. Tuy vậy bạn nên kiểm tra thời tiết trước khi đi, vì mưa lớn có thể làm đường trơn.
Có được chụp ảnh nhà dân không?
Bạn nên hỏi trước. Nhiều gia đình đồng ý nếu bạn lịch sự và không làm phiền sinh hoạt. Đừng chụp người khi họ không muốn.
Nên đi mấy ngày để xem đủ các kiểu nhà?
Ba đến bốn ngày là đủ để xem vài cụm bản làng khác nhau mà không quá vội. Nếu đi ngắn hơn, bạn nên chọn một khu vực để xem kỹ.
Vật liệu bản địa có dùng được cho nhà phố không?
Có, nhưng cần điều chỉnh. Gỗ và đá dùng được khá tốt, còn đất nện thì cần kỹ thuật và điều kiện phù hợp. Hãy hỏi đơn vị thi công trước khi quyết định.